Stichting Weerdruk,
typografische producties

Entrepotdok 42A
1018 AD Amsterdam
06-55 737 724
info@weerdruk.nl

Ik heb niets warms voor de winter

Schrijven tussen de regels van de Tweede Wereldoorlog

“Stuur warme sokken.” Want die kon hij gebruiken, de jonge Ab Veltman. In februari 1943 werd hij opgepakt door de nazi’s en gevangen gehouden in Kamp Vught. Net als veel andere gevangenen correspondeerde hij via de officiële, gecensureerde kanalen. Maar ook smokkelde hij briefjes mee in de was, en kreeg hij op dezelfde manier post terug. De brieven zijn voor een deel bewaard gebleven. Maar dat niet alleen. Ab Veltman en zijn vrouw Mick hebben jaren later hun oorlogservaringen op papier gezet. De brieven en hun latere getuigenissen vertellen het verhaal van twee jonge verzetsmensen én jonge communistische ouders in een bikkelharde tijd.

Stichting Weerdruk richt met een liefdevol uitgegeven boekje een monumentje voor ze op.
  

“Waarom schrijf je me niet” – Post uit de Vergetelheid

Mirjam Huffener

De tentoonstelling laat zien hoe waardevol communicatie is voor het hooghouden van hoop, en, zoals Huffener zegt, ‘voor de menselijkheid van ons leven.’ Uit de brieven spreekt eenzaamheid en wanhoop over het lot, zoals in een noodkreet die Wanda uit kamp Vught stuurde en waaraan de titel is ontleend: ‘Waarom schrijf je me niet?’ Maar haar allerlaatste brieven zijn op een andere manier aangrijpend; uitsluitend tussen de regels door. Haar broer Ernst Verduin vertelt in het filmportret over Wanda dat haar persoonlijke stem door de censuur steeds sterker wordt gewist. Wat rest is nietszeggendheid; wat emotioneert is de verdwijning van het individuele.

“Waarom schrijf je me niet” – Post uit de Vergetelheid is tegelijkertijd een presentatie van cultureel erfgoed en een actueel pleidooi voor inlevingsvermogen; het slechten van grenzen. Naast de teruggevonden brieven, foto’s en nieuwe filmvertellingen is er een ‘stemhokje’, waarin bezoekers prikkelende vragen aantreffen over dilemma’s als privacy, communicatie en de opvang van vluchtelingen. En bij de opening onlangs in het Kohnstammhuis, op de campus van de Hogeschool van Amsterdam, pleitte journalist Natascha van Weezel tegen partijpolitieke polarisatie en het versterken van tegenstellingen tussen bevolkingsgroepen, vertelt Huffener.

‘We hebben allemaal de neiging om in onze bubbel te blijven zitten,’ zegt ze, ‘soms verschanst achter grote woorden zoals hét fascisme, hét antisemitisme, dé Nederlanders en dé Duitsers. Op deze tentoonstelling wordt die neiging met persoonlijke verhalen genuanceerd. En door de samenwerking met Duitse culturele instellingen. Daaraan danken we ook het verhaal over de liefde tussen een Joodse vluchteling uit Duitsland en een Nederlands meisje. Gaandeweg is de tentoonstelling gegroeid. Verhalen maken verhalen los. De bijdrage van het Mondriaan Fonds, een Projectinvestering Instellingen, is essentieel voor de interregionale uitwerking en het reizen van de presentatie; daardoor wordt contact mogelijk met het publiek verspreid over heel Nederland en over de grens met Duitsland.’

Slechts één postzegel zette alles in gang en kan symbool staan voor de communicatie over afstand en tijd. Die zat op een kaart uit Dachau. Postzegelverzamelaar Bennie Vlaskamp stuitte erop en ging daarna actief op zoek naar post uit kampen en getto’s. In 2004 ontmoette Mirjam Huffener hem bij toeval op een studiereis naar de vernietigingskampen in Polen, in de trein naar Sobibor. Hun kennismaking markeert het begin van een gemeenschappelijk onderzoek samen met Arie van Dalen, met als resultaat een boek en, sinds 2009, de reizende tentoonstelling “Waarom schrijf je me niet” – Post uit de Vergetelheid, met uitgebreide website, die deze geschiedenis een stem geeft.

“Waarom schrijf je me niet” – Post uit de vergetelheid: tot en met 6 mei 2019, Kohnstammhuis Amsterdam

www.lottyvefferfoundation.nl

De publicatie komt dichterbij…

Het gaat goed met het project! Crowdfunding onder familie en vrienden is een groot succes geworden. Tot nu toe heeft deze actie 2000 euro opgeleverd. Dat geeft ons het vertrouwen om de planning verder in te vullen. Het boekje moet nog dit jaar verschijnen. Uitgever wordt AMB in Diemen. Daar is eerder het boek van een ander Weerdruk-project verschenen: De Wieg, reisleider langs verschoven idealen, door Stephan Steinmetz.
 

beeld: Brief van Ab uit Dachau, juni 1944

Enkele reacties…

Hierbij enkele reacties van familie en vrienden, sponsoren van het boekje Stuur warme sokkeneen monumentje voor Ab en Mick Veltman-Diamant:

 “Zojuist bijdrage geleverd aan het project ‘stuur warme sokken’. Wat een prachtig en belangrijk initiatief het brengt het verleden weer dichterbij en dit geval heel dichtbij gezien wat Mick en Ab allemaal voor mijn vader hebben gedaan. Ik heb zulke goede herinneringen aan Mick en Ab, de bezoeken aan huis, het zeilen, de heerlijke lunch die we altijd kregen maar ook de gesprekken en verhalen. Ik hoop dat het project slaagt en laat ons weten als we verder nog iets kunnen betekenen.”

“Dit wordt – zo neem ik aan – geen vrolijk boek. Wellicht wel een monumentje. We doen wel mee, maar we zijn net gister in Wenen aangekomen. Daar blijven we een dag of tien. Het toeval wil dat ik drie dagen geleden 6 paar nieuwe sokken heb gekocht bij de Hollandsch Eenheidsprijzen Maatschappij. Wat een luxe… In 1944 ongeveer f 1,90 per paar met distributiebon. Nu ongeveer 3 euro per paar zonder bon.”

“Goed van je en natuurlijk doe ik mee, dat spreekt vanzelf. De reden dat mijn ouders in het Verzet gingen had niet alleen te maken met hun politieke achtergrond, maar ook met de arrestatie van de vader van Rinus (mijn vader) eind maart 1941. Dit vanwege zijn actieve bijdrage aan het organiseren van de Februaristaking. Eerst Schoorl, daarna Amersfoort en tenslotte Sachsenhausen. Hij had het postuur van de dokwerker, maar bezweek in korte tijd onder de ontberingen. Samen met mijn nicht hebben we die geschiedenis uitgezocht en op papier gezet, evenals het verzetsverleden van mijn ouders, maar tot een boekje is het nooit gekomen. De titel van jouw boekje riep bij mij de herinnering op van de oproep van mijn opa in een van zijn briefkaarten: Moeder, vergeet niet mijn schoenen in het vet te zetten… en stuur mij een paar draaihakken, een combitang en wat schoenspijker want mijn zolen gaan los…”

“Een mooi project, waaraan we graag bijdragen. Op mijn bureau ligt een even omvangrijk als huiveringwekkend boek met tal van grotendeels unieke documenten over de Jodenvervolging, soms nog schrijnender dan de brieven van Ab Veltman. Het ligt daar altijd op mijn bureau, al heb ik met mijn Joodse achtergrond geen boeken nodig om mijn grootouders en andere familieleden, die ik nooit heb mogen kennen, te herdenken. We maken een bijdrage over.”

“Wat goed dat dit boekje wordt gemaakt. Besef me dat mijn grootouders en mijn vader de oorlog waarschijnlijk niet hadden overleefd zonder de hulp van Mick en Ab. En daarmee hadden wij ook niet bestaan. En dat geldt waarschijnlijk voor veel meer mensen. Bizar. Uiteraard draag ik ook graag bij, ik heb geld overgemaakt.”

“Ontving vandaag deze mail van Martin Veltman, de zoon van Mick en Ab, Mick was een volle nicht van Harry (moeders waren zusters), samen met Ab heeft zij de onderduik adressen verzorgd voor Harry en zijn ouders! Het lijkt me een goed idee te helpen om de uitgave van het boekje mogelijk te maken!”